گوشت ارزان با علوفه دیم

احمد میر‌خدایی | روزنامه‌نگار

مسئولان معتقدند، افزایش تولید علوفه می‌تواند هزینه تمام‌شده گوشت را کاهش دهد، اما کارشناسان پیش ‌از این بارها گفته‌اند که حتی اگر برنامه توسعه علوفه دیم موفق باشد، بدون اصلاح الگوی پرورش دام و استفاده از ظرفیت گونه‌های سازگار با اقلیم ایران، کاهش پایدار قیمت گوشت دور از دسترس خواهد بود.

سهم بالای خوراک در قیمت گوشت
کافی است زنجیره تولید گوشت را بررسی کنیم تا مشخص شود چرا هر نوسان ارزی، مستقیما به سفره خانوارها منتقل می‌شود. امروزه بنا بر آمارهای وزارت جهادکشاورزی حدود ۷۰ درصد هزینه تولید گوشت و سایر محصولات پروتئینی به خوراک دام اختصاص دارد که عمدتا وابسته به واردات است؛ به‌بیان‌دیگر، از هر هزار تومان قیمت گوشت، حدود ۷۰۰ تومان به تأمین علوفه و نهاده‌های خوراکی مربوط می‌شود. در سال‌های اخیر دامداری ایران بیش از گذشته به خوراک وارداتی وابسته شده و با افزایش نرخ ارز، رشد قیمت جهانی نهاده‌ها و مشکلات واردات، هزینه تولید دام و طیور به‌شدت بالا رفته است. دامداران می‌گویند فقط در یک سال گذشته قیمت خوراک دام تا 5برابر افزایش یافته و همین مسئله فشار سنگینی بر تولیدکنندگان وارد کرده است. سالانه میلیاردها دلار ارز برای واردات خوراک دام از کشور خارج می‌شود؛ رقمی که اگر بخشی از آن در داخل تأمین شود، هم هزینه تولید کاهش می‌یابد و هم امنیت غذایی کشور تقویت می‌شود.

شرط موفقیت طرح دیم
برخی متخصصان نسبت به میزان موفقیت این برنامه تردید دارند. آنها معتقدند، میانگین بارندگی ایران کمتر از حد مطلوب برای کشت دیم است و نمی‌توان صرفا بر افزایش تولید در این بخش حساب باز کرد. در برابر این دیدگاه، گروه دیگری از کارشناسان به تجربه کشورهایی مانند ترکیه و قزاقستان اشاره می‌کنند که با اصلاح بذر، مکانیزاسیون و کشاورزی حفاظتی توانسته‌اند حتی در شرایط کم‌آبی نیز تولید دیم را توسعه دهند.‌به‌نظر می‌رسد موفقیت این طرح نه به اصل ایده، بلکه به نحوه اجرا‌ وابسته است.

تمرکز وزارت جهاد بر علوفه دیم
وزارت جهادکشاورزی اکنون راهکار خود را در توسعه کشت دیم علوفه جست‌وجو می‌کند. مسئولان این وزارتخانه معتقدند، استفاده از کشاورزی حفاظتی، بذرهای مقاوم به خشکی، مدیریت رطوبت خاک و فناوری‌های نوین می‌تواند تولید علوفه در اراضی دیم را چند برابر کند. براساس این نگاه، افزایش تولید داخلی علوفه علاوه بر کاهش وابستگی به واردات، هزینه خوراک دام را پایین آورده و درنهایت به کاهش قیمت گوشت منجر خواهد شد.

شتر، ظرفیت فراموش‌شده در بازار گوشت
درحالی‌که بسیاری از کشورهای خشک و نیمه‌خشک جهان سرمایه‌گذاری گسترده‌ای روی پرورش شتر انجام داده‌اند، این ظرفیت در ایران مورد توجه قرار نگرفته است.شتر نسبت به گاو و حتی بسیاری از نژادهای گوسفند، به آب کمتری نیاز دارد و می‌تواند از گیاهان مرتعی و بوته‌هایی تغذیه کند که برای سایر دام‌ها قابل‌استفاده نیست. همین ویژگی باعث می‌شود وابستگی آن به خوراک وارداتی به‌مراتب کمتر باشد.ایران با برخورداری از پهنه‌های وسیع بیابانی و نیمه‌بیابانی، یکی از مستعدترین کشورهای منطقه برای توسعه صنعت شترداری محسوب می‌شود، اما فعالان این حوزه معتقدند، نبود تسهیلات بانکی، ضعف زنجیره فرآوری، محدود بودن کشتارگاه‌های تخصصی، کمبود صنایع بسته‌بندی و نبود برنامه‌های تشویقی موجب شده این ظرفیت اقتصادی مغفول بماند.‌ اگر در کنار توسعه تولید علوفه، برنامه‌ای برای گسترش پرورش شتر، اصلاح نژاد، توسعه صنایع فرآوری و فرهنگسازی درباره مصرف گوشت شتر تدوین شود، بخشی از فشار وارده بر بازار گوشت قرمز کاهش خواهد یافت؛ رویکردی که علاوه بر کاهش وابستگی به خوراک وارداتی، با شرایط اقلیمی خشک ایران سازگاری دارد و به افزایش تولید داخلی با هزینه کمتر کمک می کند.