روایت مرگ یک درخت 600 ساله

مجید جباری| روزنامه‌نگار

قطع درخت گردوی چند صد ساله در روستای الارزبوم توجه‌ها را به یکی از خلأ‌های قانونی در حفاظت از میراث طبیعی کشور جلب کرده است؛ درختی که به‌گفته اهالی روستا، شورای روستا و کارشناسان میراث فرهنگی واجد شرایط ثبت ملی بود، اما در نهایت به‌دلیل قرار داشتن در ملک شخصی و به سرانجام نرسیدن فرآیند ثبت ملی قطع شد. بررسی‌های همشهری‌ از روایت منابع طبیعی، محیط‌زیست و مسئولان محلی نشان می‌دهد مجموعه‌ای از ناهماهنگی‌‌های اداری، ابهام در فرآیند ثبت و نبود پشتوانه قانونی کافی برای حفاظت از درختان کهنسال در اراضی خصوصی، زمینه از بین رفتن این میراث طبیعی را فراهم کرده است.

درختی میان 2 استان
درخت گردوی قطع ‌شده در محدوده روستای الارزبوم، در منطقه‌ای قرار داشت که از نظر تقسیمات سرزمینی در حوزه شهرستان بهشهر مازندران قرار می‌گیرد، اما مدیریت منابع طبیعی آن بر عهده اداره منابع طبیعی بندرگز در استان گلستان است. این دوگانگی با پیچیده کردن پرونده درنهایت درخت کهنسال الارزبوم را قربانی کرد. به‌گفته عضو شورای اسلامی روستای الارزبوم، کارشناسان میراث فرهنگی و کارشناسان مستقل پس از بازدید میدانی، تعدادی از درختان روستا ازجمله همین درخت را واجد شرایط ثبت ملی تشخیص داده بودند. حسن رجایی در گفت‌وگو با همشهری‌ تأکید می‌کند که این درخت بخشی از هویت تاریخی و نماد روستا محسوب می‌شد، اما با وجود پیگیری‌های متعدد، در نهایت روند ثبت ملی به سرانجام نرسید و با پیگیری مالک، درخت از فهرست پیشنهادی ثبت خارج شد.

7‌ماه تلاش برای جلوگیری از قطع درخت
در سوی دیگر ماجرا رئیس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری بندرگز در استان گلستان هم تأیید می‌کند که این پرونده ماه‌ها در جریان بوده است. اردشیر عباسی در گفت‌وگو با همشهری‌ تصریح می‌کند: «پرونده ثبت درخت در فهرست آثار طبیعی میراث فرهنگی را پیگیری کردیم و حدود 7‌ماه مکاتبات ادامه داشت، اما در نهایت میراث فرهنگی مازندران اعلام کرد که این درخت در فهرست آثار طبیعی ثبت نشده است.»
عباسی با بیان اینکه منابع طبیعی برای جلوگیری از قطع درختان واقع در املاک خصوصی ابزار قانونی مستقلی در اختیار ندارد، می‌گوید: «منابع طبیعی فقط درصورتی می‌تواند مانع قطع شود که درخت در فهرست آثار طبیعی ملی ثبت شده باشد؛ به همین دلیل در نهایت اداره منابع طبیعی بندرگز ناچار شد مطابق قانون، مجوز لازم برای بهره‌برداری و حمل چوب را صادر کند.»

هشدار محیط‌زیست
روایت محیط‌زیست مازندران هم تفاوت چندانی با شرحی که از ماجرا رفت ندارد و به‌نظر می‌رسد مالک از هماهنگ نبودن اداره‌های 2استان استفاده کرده و مجوز قطع را گرفته است.معاون محیط‌زیست طبیعی اداره کل‌حفاظت محیط‌زیست مازندران در این‌باره می‌گوید:‌«این درخت خارج از مناطق چهارگانه تحت مدیریت محیط‌زیست قرار داشته و این اداره و حتی اداره منابع طبیعی از نظر قانونی متولی مستقیم پرونده نبوده‌اند.»‌روح‌الله اسماعیلی درگفت‌وگو با همشهری‌ با تأکید بر ارزش درختان کهنسال شمال کشور معتقد است بررسی پرونده درخت گردوی روستای الارزبوم نشان می‌دهد روند صدور مجوز طی شده است.
اسماعیلی در عین حال هشدار می‌دهد که بسیاری از درختان ارزشمند کشور بدون شناسایی و ثبت، فاقد هرگونه پشتوانه حفاظتی مؤثر هستند. 

هشدار برای 11درخت دیگر
حسن رجایی، رئیس شورای اسلامی روستای الارزبوم می‌گوید: «درخت کهنسال و ارزشمند روستا با وجود پیگیری و تلاش اهالی قطع شد، اما هنوز حدود 11درخت کهنسال دیگر در منطقه باقی مانده است ‌‌قدمت چند صدساله دارند و از حمایت قانونی برخوردار نیستند. اگر روند ثبت این درختان به نتیجه نرسد، ممکن است سرنوشتی مشابه در انتظار  آنها باشد.»