درآمد تنگه هرمز برای ایران چقدر است؟

بهزاد رنجبر| روزنامه‌نگار

‌برآوردها نشان می‌دهد درآمد بالقوه ایران از تنگه هرمز می‌تواند رقمی بین ۲۹ تا ۹۵میلیارد دلار در سال باشد.‌ به گزارش همشهری، طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، روزانه حدود ۲۰میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از این مسیر عبور می‌کند که معادل حدود یک‌چهارم تجارت دریایی نفت جهان است. علاوه بر نفت خام، حجم قابل‌توجهی از گاز طبیعی مایع نیز از این مسیر صادر می‌شود.

آمار تردد کشتی‌ها
یکی از دقیق‌ترین روش‌های اندازه‌گیری تردد کشتی‌ها استفاده از داده‌های سیستم شناسایی خودکار کشتی‌ها (AIS) است. این سیستم که اطلاعات موقعیت، سرعت و مسیر کشتی‌ها را مخابره می‌کند، مبنای اصلی تحلیل بسیاری از پلتفرم‌های بین‌المللی مانند مارین ترافیک و آی‌ام‌اف پورت واچ است.‌براساس این داده‌ها در شرایط عادی، روزانه حدود ۸۰ تا ۱۳۰کشتی از تنگه هرمز عبور می‌کند.. میانگین متعارف حدود ۱۰۰کشتی در روز برآورد می‌شود، ضمن اینکه حدود ۵۰ تا ۶۰درصد این کشتی‌ها نفتکش و حامل انرژی هستند.‌این ارقام به‌معنای عبور سالانه حدود ۳۶هزار تا ۴۷هزار کشتی از این تنگه است. در برخی پلتفرم‌های رصد لحظه‌ای ‌ ارقام بالاتری گزارش شده و تردد روزانه تا ۱۴۰کشتی نیز ثبت شده است.

دریافت عوارض ۲میلیون دلاری
در فضای تحلیل‌های اقتصادی، گاهی این پرسش مطرح می‌شود که اگر ایران بتواند از هر کشتی عبوری 2میلیون دلار عوارض دریافت کند، چه میزان درآمد نصیب کشور خواهد شد. در یک سناریوی محتاطانه درآمدکل 58میلیارد دلار است و چنانچه این درآمد با عمان تقسیم شود، سهم ایران نصف خواهد بود. با این حال باید دقت کرد که کشتی‌های عبوری از این تنگه شامل نفتکش‌ها و کشتی‌های غیرنفتی شامل کانتینر‌بر و فله‌بر است و حجم تناژ این کشتی‌ها با هم متفاوت و میزان عوارض دریافتی ‌ نیز متفاوت است و این ارقام به‌معنای میانگین دریافت عوارض تلقی می‌شود. همچنین در سناریوی حد بالا، سالانه رقم کل درآمد بالغ بر 94میلیارد و 900میلیون دلار خواهد بود.‌با این حال چنانچه میانگین متعارف تردد کشتی‌ها را در نظر بگیریم، رقم کل درآمد به 73میلیارد دلار خواهد رسید.

تنگه هرمز؛ منبع درآمد یا اهرم ژئوپلیتیک؟
تحلیلگران معتقدند ارزش واقعی تنگه هرمز نه‌تنها در درآمد مستقیم، بلکه در قدرت ژئوپلیتیکی آن نهفته است. کنترل یا تأثیرگذاری بر این مسیر می‌تواند بر بازار جهانی انرژی، قیمت نفت و حتی معادلات سیاسی تأثیر بگذارد. در بحران اخیر، کاهش تردد کشتی‌ها به کمتر از ۱۰درصد حالت عادی موجب افزایش قیمت نفت و نگرانی در بازارهای جهانی شد. در واقع علاوه بر جنبه درآمدی از طریق عوارض، باید در نظر گرفت که تنگه هرمز بیش از آنکه یک منبع درآمد مستقیم باشد، یک اهرم راهبردی در اقتصاد و سیاست جهانی و عاملی مهم در ارتقای اقتدار ایران در منطقه محسوب می‌شود؛ اهرمی که نقش آن در آینده اقتصاد انرژی جهان و کاهش اثرات تحریم پررنگ خواهد بود.‌