شناسنامه‌ای با مُهر شهادت

محمد سرابی | روزنامه‌نگار

شهدای دفاع مقدس نشانه‌هایی داشتند که سال‌هاست در ایران به‌عنوان نماد «شهادت» شناخته می‌شود. پارچه‌نوشته‌های تبریک، سنگ مزار‌ سفید با کلمات قرمزرنگ و شناسنامه‌هایی که در صفحه آخر آن به جای فوت نوشته شده بود «به فیض شهادت نایل آمد»، جایگاه اجتماعی این ایثارگران را در میان مردم نشان می‌داد. در یک سال گذشته که دشمنان دوبار به ایران حمله کردند، فضای شهر باز هم عطر شهادت گرفته و جلوه‌هایی از 8سال دفاع مقدس دوباره زنده شده‌اند.

روایت تدفین شهدا در جنگ تحمیلی سوم
قطعه 42بهشت زهرای تهران در جنگ 12روزه تابستان 1404برای شهدای پایتخت درنظر گرفته شده بود که اکنون و در جنگ تحمیلی سوم، شهدای دیگری به آن افزوده شدند. دفن شهدا همچنان ادامه دارد و بنا به آنچه در شورای شهر تهران گفته شد، پیکر‌های بعضی از شهدا هنوز به تشخیص هویت نیاز دارد. همچنین در بعضی از آواربرداری‌ها، پیکر‌های جدیدی کشف شده است. در بهشت زهرا ستادی از دستگاه‌های مرتبط تشکیل شده تا امور مربوط به شهدا را انجام دهد. سازمان ثبت احوال نیز که اسناد هویتی را ثبت و باطل می‌کند در این ستاد حضور دارد. این سازمان در پاسخ به همشهری اعلام کرد که درج مهر «شهید» در شناسنامه‌ شهدا مطابق روال کاری همیشه و با تأیید بنیاد شهید انجام می‌گیرد. سازمان بهشت زهرا نیز پیکر‌ها را در قطعه‌ 42که به همین امر اختصاص یافته است به خاک می‌سپارد. اگرچه برخی ناآشنایی‌ها باعث شده است که روند انجام این امور برای عموم مردم چندان شناخته شده نباشد اما ارگان‌های مسئول بیان می‌کنند که روال کاری تشییع و تدفین شهدا براساس قوانین و دستور‌العمل‌ها انجام می‌گیرد.

جواز دفن
بررسی علت فوت از سوی پزشک قانونی انجام می‌شود و هر کسی که در اثر وقوع جنگ به شهادت رسیده باشد در حوزه فعالیت بنیاد شهید و امور ایثارگران است.  رئیس «قرارگاه جنگ تحمیلی سوم بنیاد شهید» به همشهری می‌گوید: «روز اول جنگ آیین‌نامه‌های تشییع و تدفین شهدا به همه استان‌ها فرستاده شد. برای تسریع در روند صدور جواز دفن نیز اختیاراتی به مدیران کل استانی تفویض و شیوه‌نامه‌های احراز شهادت نیز ابلاغ شد.» فریده اولاد قباد، با اشاره به اینکه پیکر برخی شهدا در مرکز دی‌ان‌ای هستند و باید تشخیص هویت شوند، بیان می‌کند: «بیش از 2000نفر از شهدا نظامی و بقیه غیرنظامی هستند اما باید تأکید کنم که آمار شهدای مردمی ما چندان کمتر از شهدای نظامی نیست و این مصداق جنایت جنگی و نقض آشکار قوانین بین‌المللی دشمنان است.» شهروندانی که در اثر آسیب‌های ناشی از حمله دشمن جان خود را از دست داده باشند شهید محسوب می‌شوند. معاون تعاون و امور اجتماعی بنیاد شهید با ذکر مثالی می‌گوید:« چند روز پیش همراه دیگر مسئولان کشور به دیدار بازماندگان خانواده مولایی رفتیم. آنها 4شهید شامل پدر و مادر و 2 فرزندشان بودند که در جاده قزوین - زنجان به شهادت رسیدند. در این موارد شورای تامین هر استان پرونده‌ها را پیگیری و ارسال می‌کند. در بنیاد شهید کمیته‌ احراز و پذیرش، روزانه آمار و مشخصات شهدای نظامی و مردمی را از استان‌ها دریافت می‌کند و تلاش می‌کنیم هر تعداد پرونده هم که ارجاع می‌شود به سرعت مورد رسیدگی قرار گیرد.» اولاد قباد درباره جانبازان جنگ نیز بیان می‌کند: « یگان‌های نظامی باید کمیسیون پزشکی خود درباره مجروحان را تشکیل دهند و برای مجروحان مردمی هم شورای تامین استان با مشارکت پزشکان معتمد و سایر متخصصان احراز مجروحیت را انجام می‌دهد.» همچنین با تأیید کتبی بنیاد شهید، تشییع و تدفین هر شخص با عنوان شهید انجام می‌گیرد.

یادبود شهادت 
گسترده بودن منطقه جنگی در تمام کشور و حمله هوایی به مناطق کاملا مسکونی باعث شده که شهادت در جنگ تحمیلی سوم عرصه وسیعی پیدا کند. در این حمله از کودکان مدرسه میناب تا جوانان «پای لانچر» شهید شدند. اگرچه فضای امروزی جامعه با 4‌دهه پیش متفاوت است اما نماد‌ها و نشانه‌های شهادت همچنان فرهنگساز و عامل همبستگی مردمی است. هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول چون بنیاد شهید، ثبت احوال، آرامستان‌ها و دیگر نهاد‌های مرتبط، زمینه‌هایی را برای ایجاد یک زیرساخت فرهنگی ماندگار پدید می‌آورد. پیوستگی میان شهدای 2جنگ تحمیلی گذشته و جنگ تحمیلی سوم از طریق نشانه‌هایی مانند همان «مهر‌ شهادت » ممکن است و میراثی برای نسل‌های آینده به‌جا می‌گذارد.