گرمای مبارزات مردمی در سرمای زمستان57

علی‌الله سلیمی | روزنامه‌نگار

روایتگری درباره وقایع سال‌های منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال1357 یکی از دلمشغولی‌های بسیاری از نویسندگان ایرانی بوده و هست و در این خصوص تا‌به‌حال آثار متعددی به قلم نویسندگان مختلف نوشته و منتشر شده است.
 اغلب این آثار تصویری از مبارزات مردمی برای مقابله و غلبه بر حکومت پهلوی است که در نهایت به پیروزی مردم در این مبارزات طولانی‌‌انجامید. 
برای آشنایی با حال و هوای زندگی و مبارزات مردم ایران در آن ایام، 5کتاب شاخص در این زمینه را با هم مرور می‌کنیم.


نرگس
کتاب صوتی«نرگس»، نوشته‌ رحیم مخدومی یکی از آثار داستانی نوشته‌شده با موضوع انقلاب اسلامی ایران است که از سوی انتشارات سوره مهر در تهران چاپ شده است. موضوع این کتاب داستان خواهر و برادر نوجوانی در سال‌های پیش از انقلاب است که برای پیروزی انقلاب اسلامی به نوع و شیوه‌ خود مبارزه می‌کنند و در این راه هزینه‌هایی هم متحمل می‌شوند که نخستین آن محرومیت از تحصیل است. نویسنده در کتاب صوتی «نرگس» داستان روزگاری را روایت می‌کند که مردم به سیاق تمام سال‌های دیگر زندگی‌شان در حال مبارزه علیه ظلم بودند. این قصه، قصه‌ اسماعیل و نرگس است‌؛ خواهر و برادر نوجوانی که در کشاکش مبارزات پیش از انقلاب، در تلاشند با حفظ ارزش‌های شخصی‌شان به زندگی عادی‌ای که هر نوجوانی باید داشته باشد ادامه دهند. نرگس و اسماعیل با وجود سن کمشان، دستی در مبارزات مخفیانه دارند؛ نرگس بابت داشتن حجاب مرتب از سوی مدرسه اخطار می‌گیرد و این اخطارها تا جایی پیش می‌رود که عاقبت از مدرسه اخراج می‌شود. این اتفاق برای نرگس و اسماعیل بسیار سنگین تمام می‌شود، زیرا آنها با اصرار زیاد توانسته بودند پدرشان را راضی کنند تا اجازه تحصیل نرگس را بدهد و با این اتفاق عملا نرگس دیگر نمی‌تواند به درس و تحصیل بپردازد. همین ‌ اسماعیل را به تکاپو می‌اندازد تا از راه دیگری به خواهرش کمک کند و با روش‌هایی مثل گرفتن معلم سرخانه اجازه ندهد از درس عقب بیفتد. اما ماجرا فقط به همین‌ جا ختم نمی‌شود و بعد از مدتی، مشکلات نرگس و اسماعیل هم همراهشان قد می‌کشد، زیرا دایی آنها که روحانی است، مدام با ساواک درگیری دارد و پس از مدتی، پدرشان نیز بابت مبارزات انقلابی‌اش به زندان می‌افتد. حالا که آنها تنها هستند و بزرگ‌تری در اطرافشان نیست، باید بتوانند خودشان از پس زندگی‌ بربیایند و این موضوع آنها را به تحول شگرفی می‌رساند. در مجموع، می‌توان گفت کتاب‌ها و داستان‌های انقلابی که حال‌وهوای مبارزات را دارند، یکی از ژانرهای جذاب به‌ویژه برای افرادی هستند که آن دوره را ندیده و درک نکرده‌اند. این قبیل داستان‌ها می‌تواند روحیه‌ عدالت‌طلبی، آزادی‌خواهی و صلح‌طلبی را در خوانندگان تقویت کند و آنها را برای حق‌طلبی به تکاپو بیندازد. 


به کی می‌گن قهرمان؟
کتاب «به کی می‌گن قهرمان؟»، به قلم نرگس آبیار، نویسنده و کارگردان ایرانی، روایتی داستانی از زندگی شهید سیدعلی اندرزگو، از چهره‌های مبارز و انقلابی در جریان نهضت اسلامی به رهبری حضرت امام خمینی(ره) است که از سوی انتشارات سوره مهر چاپ و منتشر شده است.
 این کتاب جلد دهم از مجموعه کتاب‌های «قهرمانان انقلاب» است که داستان آن از زبان پسربچه‌ای که پدربزرگش همرزم شهید اندرزگو بوده ‌است روایت می‌شود. او در زمان‌های مختلف و هر وقت که بشود، از پدربزرگش می‌خواهد برایش از دوستش تعریف کند و یا کتاب‌هایی درباره زندگی این شهید می‌خواند و وقایع آنها را بازگو می‌کند. ‌ 
نرگس آبیار، نویسنده این اثر بیش از ۳۰کتاب منتشر کرده که ازجمله مهم‌ترین آنها می‌توان به «کوه روی شانه‌های درخت»، «به کی می‌گن قهرمان» و «قصه‌های هزار و یک‌شب» اشاره کرد. او در این آثار با پرداختن به مضامینی مانند انقلاب، جنگ و خاطرات شهدا توانسته پیوندی میان تاریخ معاصر و داستان‌سرایی هنرمندانه ایجاد کند.


گوسفندی برای شاه
کتاب «گوسفندی برای شاه» مجموعه‌ای از داستان‌های برگزیده در ششمین جشنواره داستان انقلاب است که به کوشش خسرو باباخانی و رقیه سادات صفوی گردآوری و از سوی انتشارات سوره مهر در تهران چاپ و منتشر شده است. 7داستان کوتاه این مجموعه عبارتند از: «گوسفندی برای شاه» به قلم مصطفی میرزایی، «این روزها کلاغ‌ها باهوش‌تر شده‌اند» به قلم مرضیه فعله‌گری؛ «مجسمه» به قلم محمدباقر سیدی، «بچه‌های قلعه» به قلم نجمه موسوی؛ «حاجی‌فیروز» به قلم رقیه فرمانی؛ «زمستان، مَردی» به قلم سیدعذرا موسوی‌ و‌«گوری در قبرستان متروک» به قلم سیدفاطمه موسوی. داستان کوتاه «گوسفندی برای شاه» که عنوان کتاب هم از آن برگرفته شده، داستان فردی را روایت می‌کند که در روستا زندگی می‌کند. این فرد پس از اصلاحات ارضی در زمان پهلوی دوم، همراه عمویش به دربار می‌رود و گوسفندی برای تشکر پیشکش شاه می‌کند، اما در مسیر بازگشت از دربار با اتفاقاتی رو‌به‌‌رو می‌شود که به این نتیجه می‌رسد ‌ اصلاحات ارضی در واقع به ضرر روستاییان و کشاورزان است. در داستان «این روزها کلاغ‌ها باهوش‌تر شده‌اند» هم به روایت خانواده ثروتمند روستایی و خان پرداخته می‌شود که در ماجراهای انقلاب نقش‌آفرینی کرده‌اند.


جای او خالی
کتاب «جای او خالی»،‌ نوشته نادر ابراهیمی، نویسنده نام‌آشنای معاصر اثری برای مخاطبان نوجوان با موضوع انقلاب اسلامی ایران است که از سوی انتشارات مهرک چاپ و منتشر شده است. شخصیت اصلی داستان، منصور نوجوان 13ساله‌ای است که مسئولان مدرسه بارها او را به انواع مراسمی که برای شاه ترتیب داده می‌شد می‌‌بردند و او هر بار که از این مراسم‌ خسته و ناراحت بازمی‌‌گشت، به روزی فکر می‌‌کرد که بتواند این همه زور و ستم را تلافی کند. با شروع انقلاب اسلامی، این فرصت برای او پیش می‌آید و منصور همراه با دوستان دیگرش به صف مبارزان انقلابی می‌پیوندند تا اینکه در تظاهرات 17شهریور توسط یکی از همسایه‌هایش که جزو سربازان شاه بود، به شهادت می‌رسد. چاپ‌های اول و دوم این کتاب در سال‌های1357 و 1358توسط انتشارات فرزین و سازمان همگام با کودکان و نوجوانان منتشر شده است. ‌نادر ابراهیمی در کنار رمان‌های معروفی که برای مخاطبان بزرگسال نوشته، در زمینه‌ ادبیات کودکان هم فعال بوده و جایزه‌ نخست براتیسلاوا، جایزه‌ نخست تعلیم و تربیت یونسکو، جایزه‌ کتاب برگزیده‌ سال ایران و چند‌ جایزه‌ دیگر هم دریافت کرده است.


فرار ماردوش
کتاب«فرار ماردوش»، نوشته‌ سمیه سلیمانی شیجانی اثری با موضوع انقلاب اسلامی ایران است که از سوی انتشارات شرکت چاپ و نشر بین‌الملل ‌منتشر شده و قصه آن از یکی از روزهای سرد سال57 آغاز می‌شود، جایی که 2 قهرمان داستان از بابت فعالیت سیاسی حسابی به دردسر افتاده‌اند. علی و خواهرش، نرگس که به‌ترتیب 13 و 15سال دارند، در حال پخش اعلامیه بودند که تصمیم می‌گیرند چرخ‌های ماشین خان را هم پنچر کنند و به او درس خوبی بدهند. اما آنها چندان خوش‌شانس نبودند و سر بزنگاه، سروکله‌ خان و دارودسته‌اش از ناکجاآباد پیدا می‌شود. نرگس اعلامیه‌ها را زیر چادرش پنهان می‌کند و جرم آنها در آن لحظه تنها اقدام برای پنچر کردن ماشین خان است، اما وقتی هنگام رفتن نرگس از شدت استرس زمین می‌خورد و بسته اعلامیه‌ها از دستش می‌افتد، کارشان بیخ پیدا می‌کند. خان که منتظر فرصت مناسبی برای ادب کردن آن دو بود، حالا بهانه خوبی‌ دارد و می‌تواند با آن از آنها باج بگیرد؛ باجی که قرار است به قیمت نابود شدن زندگی نرگس تمام شود. خان پدر نرگس را به خانه‌شان دعوت کرده و به او پیامی داده که او را حسابی به هم ریخته است. وقتی او به خانه برمی‌گردد، سیگار پشت سیگار دود می‌کند و هیچ نمی‌گوید. چشمان به‌خون‌نشسته‌اش گواه درون آشفته‌اش است و مادر بالاخره با اصرار زیاد او را به حرف می‌آورد. خان با وقاحت تمام نرگس را از او خواستگاری ‌ و تهدید کرده که اگر جواب رد بدهند، پای بچه‌ها را به ساواک باز کند و دودمانشان را به باد بدهد. در خانه‌شان گویی گرد مرده پاشیده‌اند. هرکس یک گوشه ماتم گرفته و کاری از دستش برنمی‌آید. نرگس با بدنی لرزان یک گوشه اشک می‌ریزد، مادر به سینه‌اش می‌کوبد و خان را نفرین می‌کند و بابا هم در کنجی از دالان پنهان شده تا کسی گریه‌اش را نبیند. می‌داند که برای نجات بچه‌اش هیچ کاری از دستش برنمی‌آید. مادر گفته بود فرار کنیم و از این شهر برویم، اما بابا می‌دانست که هرجا بروند آنها پیدایشان می‌کنند. بابا می‌دانست که باید خودش و دختر کوچکش را تسلیم خواسته اصلان‌خان کند، چون او آن‌قدر قدرت دارد که بتواند با یک پاپوش حسابی همه‌شان را زیر دست شکنجه‌گران ساواک بفرستد. ‌