گزارش
کتابهای کودکان نیشابور خاکستر شد
گفتوگو با یکی از بانیان کانون پرورش فکری نیشابور که 51 سال تلاشش در آتش سوخت
گروه گزارش
کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان شهر نیشابور که مرکز تربیت هنرمندانی مانند حامد بهداد و امیرحسین صدیق بود در آتش ناآرامیهای پنجشنبه شب 18دیسوخت و خاکستر شد. در این آتشسوزی علاوه بر آنکه ساختمان پرخاطره کانون از بین رفت، بیش از ١٧هزار جلد کتاب حوزه کودک و نوجوان هم که بسیاری از آنها جزو کتابهای مرجع بودند به تلی از خاکستر تبدیل شدند. ابوالقاسم اثنیعشری از بانیان و فعالان این مرکز است و با چشمهای گریان این اتفاق تلخ را روایت میکند.
شب حادثه
ساعت ٢٠ و ٣٠دقیقه پنجشنبه ١٨دیماه با شکستهشدن و فروریختن شیشههای ساختمان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، التهابات خیابانهای اطراف کانون به داخل ساختمان کانون کشیده شد. اثنیعشری چنین تعریف میکند: «نیمهشب درحالیکه سرایدار کانون داخل ساختمان بود، فردی ناشناس از شیشههای شکسته ٣کوکتل مولوتوف به داخل ساختمان میاندازد. در عرض چند دقیقه آتش از کلاسها به کتابخانه میرسد. کتابها، میز و صندلی و حتی رادیاتورهای ساختمان ذوب و خاکستر میشوند.» تلاش سرایدار برای نجات ساختمان و تجهیزاتش به جایی نمیرسد، اما او جان سالم از معرکه به در میبرد؛ «ساعت ٣نیمهشب بود که خودم را به آنجا رساندم. شرایط خیابانهای اطراف کانون بهاندازهای شلوغ و آشفته بود که آتشنشانان نتوانستند بموقع برسند و وقتی آتش خاموش شد، ساختمان به ویرانهای سوخته تبدیل شده بود. سرایدار کانون هم بر اثر گازهای اشکآور نمیتوانست بهخوبی نفس بکشد، اما خدا را شکر بعد از خروج از ساختمان حالش بهتر شد و نجات پیدا کرد.»
خانه خاطرات اهالی نیشابور
اثنیعشری برای راهاندازی و سرپاماندن این کانون ۵١سال از عمرش را گذاشته است؛ «من از سال١٣۵٣ که این کانون بهعنوان نخستین مرکز هنری ویژه کودکان در نیشابور راهاندازی شد، جزو مربیان آن بودم. کلاسهای تئاتر، سرود و نقاشی این مرکز خیلی زود به محل هنرآموزی نوجوانان مستعد شهر تبدیل شد و در میان هنرمندان و افراد تأثیرگذار نیشابور کمتر کسی است که از اینجا خاطراتی نداشته باشد. از نماینده مجلس نیشابور تا هنرمندانی مانند امیرحسین صدیق و حامد بهداد در این کانون تربیت شدهاند و به مراکز فرهنگی، هنری و سیاسی راه پیدا کردهاند.» ساختمان قدیمی کانون در سال١٣٩٤ آسیبدیده و تخلیه شده است؛ «در آن سال سازه از زیرزمین دچار آسیب شد و ما مجبور شدیم کلاسهای کانون را در آموزشوپرورش برگزار کنیم.» متروکهماندن کانون باعث میشود اثنیعشری برای سرپاکردن آن آستین بالا بزند؛ «سال١٣٩۵ که نیشابور پایتخت کتاب ایران شد، با افراد زیادی تماس گرفتم تا بتوانم هزینه بازسازی کانون را فراهم کنم، اما از ٢٠٠میلیون تومان بودجهای که لازم بود فقط ۵٠میلیون تومان با مساعدت استاندار وقت خراسان رضوی فراهم شد. در ناامیدی با دکتر محمدرضا حکمت تماس گرفتم که از دوستان قدیمیام بود و از این کانون هم خاطرات زیادی داشت. آن مرحوم وقتی درباره به گل نشستن این کشتی محبوب تحصیلکردههای نیشابور شنید، نهتنها ١۵٠میلیون تومان کسری هزینه ساخت را فرستاد، بلکه ٧٠میلیون تومان هم بیشتر در اختیارم گذاشت تا برای تجهیز کانون و افزایش امکانات کتابخانههای کودکان استفاده کنم.»
ذوقوشوقی که خاکستر شد
بازسازی ساختمان بیش از یکسال زمان میبرد؛ «در آن یکسالونیم شبوروزم به پیگیری ساختمان مرکز گذشت و فضای آن را گسترش دادیم. از مهندس استهبان که یک مهندس ارمنی صاحبنام بود، خواستم آنجا را به سبکی مدرن و امروزی طراحی کند.» ذوقوشوقی که مربی سپیدموی کانون برای برازندهشدن این مرکز داشته حالا به حسرتی تلخ تبدیل شده است؛ «برای اینکه مرکزی ماندگار و درخور کودکان نیشابوری فراهم کنیم، بهترین مصالح را انتخاب کردیم. در ساخت پنجرههای آن، هنر منبتکاری استاد محمد زندهدلان را بهکار بردیم. حتی میز و صندلیها را طوری انتخاب کردیم که ظاهری مدرن و امروزی داشته باشند و بچهها بتوانند ساعتها بدون خستگی از آنها استفاده کنند. در انتخاب و تهیه کتابها هم وسواس و دقت به خرج دادیم و گنجینه گرانبهایی از بهترین آثار ویژه کودکان و نوجوانان فراهم کردیم. از این 17هزار جلدکتاب فقط کودکان شهر نیشابور استفاده نمیکردند و چون کتابخانه پستی وجود داشت، برای کودکان و نوجوانان روستاهای اطراف هم کتاب ارسال میشد.»
سؤال بیپاسخ
مرکز شماره یک کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان که حالا به ساختمانی سوخته بدل شده، تنها مرکزی نیست که اثنیعشری با عشق بنا کرده. او یکغسالخانه و انبار سیمانی متروکه را هم به کانون پرورش فکری تبدیل کرده است؛ «وقتی این مرکز را برای بچهها میساختم، هیچوقت فکر نمیکردم روزی خاکسترشدن آن را ببینم. من با دیدن این اتفاق مُردم و زنده شدم و هنوز هم نتوانستهام پاسخ این سؤال را پیدا کنم که چرا کسی باید مکانی را که فقط محل کتابخوانی و شعرگویی و قصهخوانی کودکان بود آتش بزند؟»
خسارت مادی و معنوی
بنا بر گفته محمدمهدی حسینپور، مدیرکل کانونهای پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان خراسانرضوی کانون پرورش فکری تخریبشده شهر نیشابور تقریبا ۵٠٠مترمربع فضای قابل استفاده شامل کتابخانه، سالن مطالعه، سالن نمایش، کتابخانه پستی و... داشته که تقریبا بهصورت صددرصد تخریب شده است.
حسینپور میگوید: «حجم آتشسوزی بهاندازهای بوده که علاوه بر ازبینرفتن کتابها، حتی رادیاتورها نیز ذوب شده است. سقف مجموعه ریزش کرده و تخریب بهصورت کامل صورت گرفته است.»
او ادامه میدهد: «هنوز از لحاظ فنی و مهندسی برآورد دقیقی صورت نگرفته، اما برآورد دفتر فنی کانون این است که بیش از ٢٠میلیارد تومان خسارت به این مجموعه وارد شده است. این خسارت تنها به بخش فیزیکی سازه مربوط میشود و خسارت معنوی به مرکز در اثر ازبینرفتن امکانات فرهنگی و کتابها غیرقابل جبران است. برخی از کتابهایی که نابود شد، تنها یک نسخه از آنها موجود بود و جزو کتابهای مرجع محسوب میشدند.» مدیرکل کانونهای استان میافزاید: «این مرکز یکی از قدیمیترین نهادهای فرهنگی-هنری ویژه کودکان بود که هنرمندان، پژوهشگران و نویسندگان شناختهشدهای در آن پرورش پیدا کردهاند. این مرکز با دارابودن کتابخانه پستی، امکان دسترسی کودکان و نوجوانان روستایی و مناطق کمبرخوردار را به منابع مطالعاتی فراهم میکرد و 1800کودک و نوجوان نیشابوری از برنامههای فرهنگی و هنری آن استفاده میکردند.»
