کشف شهر زیرزمینی 2هزارساله
برای نخستینبار دستکندی به قدمت عصر ساسانی در فراهان کشف و ثبت ملی شد
راحله عبدالحسینی | روزنامهنگار
دستکند تازهای در استان مرکزی کشف شده که قدمت آن به روزگار ساسانی میرسد.
دستکندها همیشه از آن جهت جذاب و دیدنی هستند که در این نوع معماری، هیچ مصالحی برای تولید فضا استفاده نمیشود؛ در واقع با ایجاد فضاهای پر و خالی در بستر کوه و سنگ، این نوع معماری شکل میگیرد. انجام کاوشهای باستانشناسی در جدیدترین دستکند کشور در شهرستان فراهان و ساماندهی آن، این دستکند را بهزودی به یکی از نقاط گردشگری استان مرکزی تبدیل خواهد کرد.
همسایه با منطقه تاریخی خنجین
دستکندها در گوشه و کنار کشور دیده میشوند، اما دستکند فراهان را بهدلیل قدمت باید در فهرست اعجابانگیزها دانست. سرپرست اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی مرکزی به همشهری میگوید: «برای نخستینبار است که در استان مرکزی، دستکند با قدمت دوره ساسانی کشف میشود. این دستکند در شهرستان فراهان و در نزدیکی خنجین، شناسایی و 14دی ماه در شورای ثبت ملی کشور ثبت شده است.»
حسین محمودی میافزاید: « این دستکند در نزدیکی شهر خنجین واقع و در نزدیکی یک تپه تاریخی، یافتههایی از دوره ساسانی در خود دستکند مشاهده شده است و یافتههایی از دوران بعد از اسلام نیز در آن دیده میشود.» قدمت این دستکند به عهد ساسانی میرسد؛ یعنی بیش از 2هزار سال.
تالارهای داخل دستکند
علاوه بر قدمت این دستکند، معماری آن نیز شگفتانگیز است. سرپرست اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان مرکزی با اشاره به اینکه دستکند 4هکتار وسعت دارد، درباره ویژگیهای معماری آن ادامه میدهد: «معماری این دستکند به این صورت است که راهروهایی دارد که به فضاهای بزرگ و تالار ختم میشود. ابعاد برخی از تالارهای دستکند بسیار بزرگ است و حدود 15 در 4متر وسعت دارد و ارتفاع فضای این دستکند حدودا بیش از 2متر است. این دستکند شبیه دستکندهای سامن در همدان است، اما با دستکندهای تفرش تفاوت دارد. دستکند تفرش حالت دفاعی- امنیتی دارد.» حسین محمودی از برنامه پیشرو برای بهرهبرداری از دستکند و بازدید گردشگران نیز میگوید و توضیح میدهد: «بهدنبال اخذ مجوز برای کاوش و ساماندهی هستیمتا با همکاری شهرداری خنجین مقدمات بهرهبرداری را فراهم کنیم.»
دستکندهای زیرزمینی در ایران
در ایران دستکندهای زیادی وجود دارد. دستکند زیرزمینی ارزانفود در ۳۰ کیلومتری جنوب شهر همدان، دستکند زیرزمینی سامن در شهر کوچکی بههمین نام از توابع ملایر استان همدان، شهر زیرزمینی و باستانی نوشآباد واقع در زیر بافت کنونی شهر نوشآباد در 7کیلومتری کاشان، شهر زیرزمینی روستای کردعلیا در غرب استان اصفهان و دستکند دژمنده زیر بخشی از خانههای روستای خویین از توابع شهرستان ایجرود ازجمله دستکندهای تاریخی ایران هستند.
بزرگترین دستکند خاورمیانه در تفرش
در استان مرکزی پیش از این نیز دستکند یا شهر زیرزمینی تفرش از سال 1398از سوی گروه باستانشناسی دانشگاه نیشابور مورد کاوش قرار گرفته است. دستکند تفرش نیز در فهرست آثار ملی ثبت شده و کاوشها هنوز به پایان نرسیده است. براساس دادههای باستانشناسان، این محوطه با ۱۵۰ هکتار وسعت، وسیعترین محوطه دستکند ایران و یکی از وسیعترین محوطههای زیرزمینی در خاورمیانه و دنیای باستانشناسی است و قدمت آن به دوران سلجوقی میرسد. حسین محمودی، سرپرست اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان مرکزی در اینباره نیز میگوید: «کاوش فاز جدید شهر دستکند و زیرزمینی تفرش هم شروع شده و تا قبل از پایان سال 1404، ساماندهی آن انجام خواهد شد تا شرایط برای حضور گردشگر مهیا شود.»
