ماجرای ضرر ۷۷۵میلیاردی شرکت مترو چه بود؟

پریسا نوری  | روزنامه‌نگار 

روز گذشته در سیصد و هشتاد و ششمین جلسه شورای اسلامی شهر تهران، اختلاف نظرها درباره قرارداد خرید تجهیزات مترو در دوره‌های گذشته بار دیگر مطرح شد. سیدجعفر تشکری‌هاشمی روند خرید سیستم سیگنالینگ مترو در دهه۸۰ را مثبت و راهگشا خواند؛ اما محمد آخوندی، رئیس کمیسیون برنامه‌وبودجه از رقم قرارداد و بازه زمانی خرید تجهیزات انتقاد کرد و هردو نکاتی را مطرح کردند. اما ماجرا چه بود و چه مباحثی در این جلسه مطرح شد؟

 ابهام‌زدایی درباره ادعای 775میلیاردی
ماجرای ضرر 775میلیاردی شرکت مترو در دوره‌های گذشته در جلسه روز یکشنبه (14دی‌ماه) و در جریان بررسی گزارش حسابرسی شرکت مترو توسط محمد آخوندی مطرح شد و روزنامه همشهری بنا به رسالت اطلاع‌رسانی این موضوع را بازتاب داد. سیدجعفر تشکری‌هاشمی با انتقاد از طرح موضوع در این روزنامه و با هدف رفع ابهام توضیحاتی ‌ ارائه داد. او گفت: در آن جلسه برخی از اعضای شورای شهر مطالبی را مطرح کردند که به نوعی فاقد واقعیت و پر از ابهام و اشکال بود. به همین دلیل لازم دیدم در این جلسه نسبت به ابهام‌زدایی اقدام کنم. در جریان گزارش حسابرسی روز یکشنبه 7دی‌ماه عنوان شد که سیستم سیگنالینگ در سال‌های قبل از ۱۳۹۳ توسط شهرداری تهران خریداری شده و حدود ۷۷۰میلیارد تومان از بیت‌المال مورد استفاده قرار نگرفته و از بین رفته است؛ موضوعی که دستمایه‌ای شد تا روزنامه همشهری اقدام به اختصاص یک‌صفحه خاص کند و با چاپ مطالب برخی عزیزانی که در آن جلسه اظهاراتی داشتند و همچنین با اضافه‌کردن اظهارنظرهای خود، به این موضوع بپردازد و درنهایت واقعیت‌ها کتمان شود.

درخواست انتشار بی‌کم‌وکاست موضوع 
بر خودم لازم دیدم به‌منظور تنویر افکار عمومی و جلوگیری از انتشار اینگونه اخبار و اطلاعات غلط که باعث ابهام در جامعه می‌شود، توضیحاتی ارائه کنم و انتظار دارم روزنامه همشهری، اگر صداقت دارد که بعید می‌دانم چنین اتفاقی بیفتد، عین مطالب بنده را دقیقاً در همان صفحه، با همان تیتر و همان فونت منتشر کند تا مخاطبان رسانه‌ای و خوانندگان این روزنامه و دیگران به واقعیت‌ها پی ببرند. در آن جلسه گفته شد که سیستم سیگنالینگ در سال‌های قبل از ۱۳۹۴ خریداری شده و تلاش شد این موضوع به یک‌دوره مدیریتی خاص منتسب شود؛ درحالی‌که خرید این تجهیزات مربوط به قراردادی است که در دهه۸۰، یعنی سال‌های ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۲ و در دوره‌ای که آقای احمدی‌نژاد شهردار تهران بودند، به‌صورت EPC با یک شرکت چینی منعقد شده است. 

خرید تجهیزات، تصمیم درستی بود 
در سال۱۳۸۳ که باز هم هیچ ارتباطی با دوره‌های مدیریتی موردنظر دوستانی که تلاش کردند این موضوع را منتسب کنند ندارد، به‌دلیل آنکه شرکت بمباردیه، یک‌شرکت چندملیتی کانادایی، جمهوری اسلامی ایران را تحریم کرده بود، تصمیم گرفته شد تجهیزات سیگنالینگ خریداری شود تا در شرایط تحریم، مشکل کشور حل شود. دوستان آن دوره، یعنی تقریباً شورای دوم و دوره مدیریت شهردار وقت، هیچ تصمیم غلطی نگرفتند و اتفاقاً تصمیم بسیار درستی اتخاذ کردند.

اصلاحیه قرارداد در سال83 
آنها تصمیم گرفتند یکی از مدرن‌ترین سیستم‌های سیگنالینگ روز دنیا را که همچنان هم سیستم روز محسوب می‌شود، از کشور فرانسه و از طریق همان شرکت چینی در قالب قرارداد EPC تأمین کنند و این اصلاحیه قرارداد در سال۱۳۸۳ و در همان دوره مدیریتی منعقد شد. EPC به‌معنای مهندسی و طراحی، تأمین تجهیزات، اجرا و ساخت است. به این معنا که کارفرما در پروژه‌های مهم و پیچیده، صفر تا صد کار را به پیمانکار واگذار می‌کند و پیمانکار موظف است طراحی، تأمین تجهیزات و اجرای پروژه را به‌طور کامل انجام دهد.

تصمیم مناسب برای مقابله با تحریم‌ها 
همزمان با این تصمیم، تجهیزات سیگنالینگ نیز تأمین و وارد شهرداری تهران شد و به موازات آن، با توجه به تحریم‌های ظالمانه دشمن ضدجمهوری اسلامی ایران، تصمیم مناسبی در شهرداری تهران گرفته شد و از شرکت‌های حرفه‌ای در حوزه فناوری اطلاعات دعوت شد تا درصورت امکان، نیازهای حیاتی متروی تهران را در داخل کشور تولید کنند. این شرکت‌ها بخش‌های عمده‌ای از فرایند داخلی‌سازی را آغاز کردند؛ ازجمله شرکتی به نام «مهاران» که وارد حوزه ساخت سیگنالینگ شد و اقدام به کپی‌سازی از سیستمی کرد که پیشتر توسط شرکت چندملیتی بمباردیه تولید شده بود.

اجرای سیستم به‌صورت آزمایشی 
با توجه به حساسیت‌های بسیار بالای ایمنی این سیستم که به‌هیچ‌وجه نمی‌توان هر محصولی را بدون طی مراحل سختگیرانه تست و ارزیابی مورد استفاده قرار داد، این شرکت ملزم شد بالاترین سطوح استاندارد و ایمنی را اخذ کند که این فرایند نیز به‌طور کامل انجام شد. پس از آن، این سیستم به‌صورت آزمایشی در تهران اجرا شد و این دستاورد بزرگ داخلی، بدون بریدن روبان، بدون دعوت از مقامات و بدون برگزاری مراسم، به نتیجه رسید و سیستم سیگنالینگ مورد استفاده قرار گرفت. به‌دلیل ضرورت یکپارچه‌سازی، چراکه قطارها بین خطوط مختلف تردد می‌کردند، تصمیم گرفته شد سیستم سیگنالینگ داخلی در خطوط مستقلی استفاده شود که ارتباطی با خطوط فعلی نداشته باشند.

ارجاع به گزارش مسئول بازرسی شهرداری 
تمام این مطالب به‌صورت مکتوب در گزارش مسئول بازرسی شهرداری تهران، آقای گودرزی، که منصوب آقای زاکانی هستند، درج شده است و جای تعجب دارد که برخی دوستان با این حجم از هیجان مطالبی را مطرح می‌کنند و روزنامه‌ای نیز با همین میزان هیجان صفحه‌ای به آن اختصاص می‌دهد، بدون آنکه گزارش بازرس خود شهرداری تهران را مطالعه کرده باشد. در همان گزارش رسمی، تمام توضیحاتی که بنده ارائه می‌کنم، عیناً درج شده و بااین‌حال ادعا می‌شود که بیت‌المال به هدر رفته، درحالی‌که هزینه سیگنالینگ تقریباً یک‌درصد قیمت ساخت مترو را شامل می‌شود. این تجهیزات قرار بود در خطوط مختلف مورد استفاده قرار گیرد، اما در خطوطی مانند پرند و هشتگرد که هنوز فاقد سیستم سیگنالینگ هستند به‌کار گرفته نشد. همچنین شهرهایی مانند قم و کرج در سال‌های بعد از ۱۳۹۶ مذاکراتی با شهرداری تهران داشتند، اما به‌دلیل اختلاف نظر بر سر قیمت، توافق حاصل نشد؛ درحالی‌که این تجهیزات می‌توانست مورد استفاده این شهرها قرار گیرد.

ارسال گزارش برای سازمان بازرسی 
سازمان بازرسی پس از بررسی، از شورای اسلامی شهر تهران و شهرداری تهران توضیح خواست و گزارش مربوطه نیز به استحضار رئیس شورای شهر رسید و برای این سازمان ارسال شد. در آن گزارش چند راهکار ازجمله واگذاری این فناوری بسیار ارزشمند و به‌روز به سایر شهرهای کشور یا استفاده از آن در خطوط فعال ارائه شد. بااین‌حال تجهیزات از سال۱۳۹۶ تاکنون، یعنی حدود 8سال‌ونیم، در انبارها باقی مانده است؛ در شرایطی که ما همچنان با سرفاصله‌های طولانی حرکت قطارها مواجه هستیم و اگر سیستم سیگنالینگ نصب می‌شد، چنین مشکلاتی وجود نداشت.

لزوم پرهیز از سیاسی‌بازی 
این دستگاه برای همه شهرهای کشور قابل استفاده است و شهرداری تهران باید فارغ از نگاه‌های دوره‌ای عمل کند. ما رفاقت داریم نه رقابت. باید این هیجانات را به‌ویژه در ماه‌های پایانی سال کنار بگذاریم و همانطورکه آقای آخوندی به تقوا و پرهیز از طرح مباحث سیاسی در جلسه‌های شورا توصیه کردند، همه ازجمله خود ایشان به این توصیه‌ها عمل کنند تا اجازه ندهیم با سرمایه مردم و آبروی افرادی که برای شهر زحمت کشیده‌اند، بازی سیاسی صورت بگیرد. 


در ماه‌های پایانی تقوا داشته باشیم
پس از توضیحات تشکری‌هاشمی، محمد آخوندی، رئیس کمیسیون برنامه‌وبودجه شورای اسلامی شهر تهران با بیان اینکه امیدواریم همه به این نتیجه برسیم که در ماه‌های پایانی تقوا داشته باشیم، توضیحاتی ارائه داد.

یک سوزن به‌خود بزنیم و یک جوالدوز به دیگران
نکته این است که یک سؤال براساس یک بند حسابرسی توسط 3نفر از اعضای شورا مطرح شد. 4سال در این دوره حسابرسی خواندیم و دقایق زیادی به آن پرداختیم و با اینکه مربوط به دوره قبل بود به این دوره منتسب شد. بنده در یک‌ماه گذشته، 3بار در جلسه از آقای قالیباف به‌عنوان مدیر جهادی صحبت کردم. ما به ایشان رأی دادیم و در ستاد ایشان کار کردیم. بنده نماینده مردم هستم. اینکه در مورد یک‌شرکت براساس بند حسابرسی سؤال مطرح کنیم، ضدیت با آقای قالیباف است؟ ایشان ذخیره انقلاب هستند. بنده یک‌سؤال مطرح کردم. خیلی درد دارد؟ یک سوزن به‌خودمان بزنیم و یک جوالدوز به دیگران.
هیچ شهری این تجهیزات را نخرید 
سال۸۸ قرارداد تجهیزات سیگنالینگ منعقد و در سال۹۱ خریداری شد، ۴۲۲میلیون یوآن معادل ۵۶میلیون یورو حدود یک‌ونیم‌برابر قیمت واقعی خریداری شده و براساس طول خط و تعداد ایستگاه‌ها و قطارها قابلیت استفاده در خط3 را نداشته است. همین تجهیزات را امروز می‌توان با ۳۰میلیون یورو خرید و می‌توان درخصوص آن مناظره کرد. هیچ شهری این تجهیزات را از ما نخرید.

باید شفاف‌سازی‌ شود 
این موضوع 7سال در گزارش‌های حسابرسی لحاظ شده بود. از بنده نام برده شد و باید در مورد آن صحبت کنیم. سؤال بنده و آقایان علوی و آقامیری مشخص بود. در مورد ۱۳میلیارد تومان بارها صحبت شد؛ اما درباره ۷۷۴میلیارد تومان سال‌ها قبل، نباید صحبت شود؟ از بند حسابرسی یک‌سؤال پرسیدیم و نباید باعث ناراحتی شود. ما با هدف حل مشکل موضوع را مطرح کردیم. ما در این 4سال بسیاری از مسائل را مطرح نکردیم، باز هم تأکید می‌کنیم که در موارد اعلام‌شده باید تقوا را رعایت کرد.

باید مسئله حل‌وفصل شود 
علیرضا نادعلی، سخنگوی شورا هم در حاشیه صحن و در جمع خبرنگاران درباره خرید تجهیزات سیگنالینگ توسط شرکت مترو تهران توضیحاتی ارائه داد و گفت: تجهیزات سیگنالینگ در سال۱۳۹۴ خریداری و چند سال در گزارش‌های حسابرسی لحاظ شده است.
برخی اعضای شورا مدیران آن دوران بودند و تا صحبتی می‌شود موضع‌گیری‌هایی دارند. به دستور رئیس شورا قرار شد بررسی‌هایی صورت بگیرد که اگر قابل استفاده است در پروژه‌های در جریان مترو از آنها استفاده شود. در این دوره مدیریت شهری توسعه خطوط و ایستگاه‌ها را شاهد بودیم که باید ببینیم می‌توان از آنها استفاده کرد یا خیر. در غیراین‌صورت هم باید در هماهنگی بین شهرداری و شورا مسئله حل‌وفصل شود.