مدیریت بحران در بحران

دکتر اکبر نصراللهی| استاد ارتباطات و نویسنده:

اگرچه برخی بحران‌ها غیرقابل پیش‌بینی است، اما شدت و ضعف و نتایج حاصل از آنها، تابع «نحوه مدیریت بحران» است. فارغ از خسارت‌هایی که هر بحرانی به بار می‌آورد از فرصت‌های آن نباید چشمپوشی کرد، به عبارتی می‌توان بحران‌ها و تهدیدهای ناخواسته ناشی از آن را با مدیریت مناسب به فرصت تبدیل کرد. 

این در حالی است که نگاهی اجمالی به سوابق عملکرد سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران که با هدف پیشگیری و مدیریت شرایط اضطراری در تمام ابعاد، به‌ویژه آمادگی، پاسخگویی و بازسازی برای کم کردن اثرات بحران، خرداد سال 1383 فعالیتش را آغاز کرد، نشان می‌دهد این سازمان در مواجهه با حوادث طبیعی و زیست‌محیطی، تنها از جنبه ضعف‌گونه و تهدیدی با بحران روبه‌رو شده که این خود مبین قرارگیری آن در موضوعی به نام بحران است و چکش‌کاری، اخذ تصمیمات کارآمد و اعمال اقدامات بهینه را می‌طلبد. 

وقوع حادثه‌ای همچون آتش‌سوزی ساختمان پلاسکو در زمستان سال 1395 از همین دست بحران‌هاست که علاوه بر مدیریت آنی در زمان وقوع، نیازمند شناسایی دقیق و استخراج فرصت‌ها از دل تهدیدهاست. خسارت‌ها و بغض‌های پلاسکو فراموش شدنی نیست، اما باید به ضرباهنگ آن برای پیش‌بینی خطرات احتمالی دیگر گوش سپرد و نقاط حادثه‌خیز اطرافمان، بافت‌های متراکم و فرسوده شهر را شناسایی کرده و قبل از وقوع بحران برای مقابله با آن قدم برداشت. 

وقوع زلزله 5/2 ریشتری در مرز بین تهران و البرز که در آخرین شب پاییز سال گذشته غافلگیرمان کرد نیز نمونه بارز دیگری است. این زلزله با تمام لرزه‌هایی که در جان پایتخت‌نشینان انداخت یک فرصت بود برای اینکه ببینیم در مدیریت بحران چند مرده حلاجیم! پیامدهایی همچون ازدحام مردم در پمپ بنزین‌ها، ترافیک سنگین در شریان‌های شهر، مسدود شدن سفرهای جاده‌ای و هوایی و مشکل در برقراری ارتباط با شهرهای دیگر و... فرصت خوبی بود برای برنامه‌ریزی‌های بلندمدت در ارتقای آگاهی مردم شهر و اعمال مدیریت‌های قبل از وقوع بحران، اما افسوس که اغلب با گذشت چند هفته یا نهایتاً چند ماه از واقعه، بازنگری و مدیریت عوامل بحران‌زا تا وقوع بحران بعدی به فراموشی سپرده می‌شود و این خود یک بحران بزرگ برای مدیریت بحران به شمار می‌رود.