• یکشنبه 3 بهمن 1400
  • الأحَد 19 جمادی الثانی 1443
  • 2022 Jan 23
چهار شنبه 17 دی 1399
کد مطلب : 121044
+
-

چهره کامل مصایب توسعه سیاسی

سالی که همه چیز داشت

گزارش یک
سالی که همه چیز داشت


علیرضا احمدی 

 1377 فرازونشیب‎‌‎های بسیاری داشت. از محاکمه غلامحسین کرباسچی گرفته تا افشای قتل‎‌‎های زنجیره‎‌‎ای و برگزاری نخستین انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا، سال پرحادثه‎‌‎ای را در بیستمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی رقم زدند و فضای سیاسی کشور از همان ابتدا روزهای پرحادثه‎‌‎ای را پشت سر گذاشت.
فروردین هنوز از نیمه نگذشته بود که انتشار خبر دستگیری کرباسچی، شهردار تهران به‎‌‎همراه برخی از شهرداران مناطق مختلف تهران به اتهام «اختلاس» و «سوءاستفاده از اموال دولتی» فضای سیاسی کشور را تحت‎‌‎تأثیر قرار داد؛ موضوعی که اگرچه در اواخر سال1376 زمزمه‎‌‎هایی درباره آن شنیده می‎‌‎شد، اما بازداشت او در نخستین روزهای کاری سال77 یک «شوک خبری» بود که واکنش دولت را هم به‎‌‎دنبال داشت. عطاءالله مهاجرانی، سخنگوی دولت، از بازداشت «شهردار موفق و ممتاز تهران» اعلام «تأسف و تأثر» کرد و چند روز بعد هم با پادرمیانی رئیس‎‌‎جمهور، دستور آزادی کرباسچی صادر شد تا پرونده روال قضایی خود را طی کند.
نخستین جلسه دادگاه رسیدگی به اتهامات شهردار تهران که مواردی مانند «مشارکت در اختلاس به مبلغ یک‎‌‎میلیارد و453میلیون تومان، 90هزار دلار آمریکا، 660سکه بهار آزادی و 80سکه نیم‎‌‎بهار آزادی»، «مشارکت در ارتشا»، «تضییع و تصرف در اموال عمومی»، «تبانی در معاملات دولتی» و «دخالت در انتخابات پنجمین دوره مجلس ‎‌‎شورای اسلامی با پرداخت 25میلیون‎‌‎تومان به 2نامزد» را دربر می‎‌‎گرفت، 17خرداد و به ریاست غلامحسین محسنی‎‌‎اژه‎‌‎ای تشکیل شد و بهمن کشاورز و مسعود حائری وکالت کرباسچی و سایر متهمان که همگی از مدیران بالادستی و میانی شهرداری و پیمانکاران بودند را برعهده داشتند.
در خردادماه 2جلسه دیگر دادگاه درحالی برگزار شد که فضای سیاسی کشور درگیر استیضاح عبدالله نوری، وزیر کشور خاتمی بود؛ وزیری که هنوز یک‎‌‎سال از زمان وزارتش نمی‎‌‎گذشت و نهایتا در جلسه 31خرداد مجلس‎‌‎شورای اسلامی از مجموع 265رأی با 137رأی سفید، 117رأی کبود و 11رأی ممتنع نتوانست از مجلس رأی اعتماد بگیرد و با حکم رئیس‎‌‎جمهور «معاون توسعه و اموراجتماعی» وی شد تا درحدود یک‎‌‎ماه بعد عبدالواحد موسوی‌لاری کلیددار ساختمان خیابان فاطمی شود.
جریان رسیدگی به اتهامات کرباسچی که به‎‌‎دلیل اهمیت آن از تلویزیون هم پخش می‎‌‎شد، تا آخرین روزهای تیرماه و طی 8جلسه به‎‌‎طول انجامید و درنهایت شهردار تهران به «3سال زندان، 10سال انفصال از خدمات دولتی و جزای نقدی» محکوم شد و بقیه متهمان پرونده پس از اعاده دادرسی تبرئه شدند.
تابستان1377 که با سخنرانی حجت‌الاسلام سیدمحمد خاتمی در مجمع‎‌‎عمومی سازمان ملل و طرح ایده «گفت‌‎‌‎وگوی تمدن‎‌‎ها» درآخرین روزهای شهریور به انتها رسید، درحالی وارد پاییز شد که روزهای پرحادثه‎‌‎ای در انتظار فضای سیاسی کشور بود؛ در نخستین روز آذرماه داریوش فروهر (رهبر حزب ملت ایران) و همسرش، پروانه اسکندری، در منزل شخصی‎‌‎شان در خیابان هدایت تهران کاردآجین شدند و چند روز بعد هم اجساد محمد مختاری و محمدجعفر پوینده پس از چند روز بی‎‌‎خبری در روزهای 12 و 18آذر در جاده‎‌‎های اطراف تهران و منزل شخصی پوینده پیدا شد تا پرونده‎‌‎ای در فضای سیاسی ایران گشوده شود که به «قتل‌‎‌‎های زنجیره‎‌‎ای» معروف شد و از پیچیده‎‌‎ترین و مهم‎‌‎ترین بحران‎‌‎های سیاسی معاصر در ایران بود. مسئولان‌ارشد کشور از همان ابتدا بر پیگیری دقیق قتل‎‌‎ها تأکید کردند و رهبر معظم انقلاب در میانه‎‌‎های آذر در دیدار گروهی از روحانیان و مبلغان دینی خواستار پیگیری جدی قتل‎‌‎های اخیر از سوی دولت و قوه قضاییه شدند و رئیس‎‌‎جمهور هم طی حکمی مسئولان وزارتخانه‎‌‎های کشور و اطلاعات را مأمور بررسی این پرونده کرد و چند روز بعد در روز 23آذرماه «کمیته تحقیق قتل‎‌‎های مشکوک اخیر» تشکیل شد. تحقیقات این کمیته و سرنخ‎‌‎های به‎‌‎دست آمده از برخی افراد دستگیرشده نشان داد «معدودی از عناصر خودسر وزارت اطلاعات» دراین قتل‎‌‎ها دست داشته‎‌‎اند که اعلام این موضوع، اطلاعیه 15دی وزارت اطلاعات را به‎‌‎دنبال داشت که وقوع «قتل‌‎‌‎های نفرت‎‌‎انگیز اخیر» را «فتنه‌‎‌‎ای دامنگیر» و «تهدیدی برای امنیت‎‌‎ملی» ارزیابی می‎‌‎کرد و از شناسایی و دستگیری «معدودی از همکاران مسئولیت‌ناشناس، کج‎‌‎اندیش و خودسر این وزارت که بی‎‌‎شک آلت‌دست عوامل پنهان قرار گرفته و در جهت مطامع بیگانگان دست به این اعمال جنایتکارانه زده‎‌‎اند» خبر می‎‌‎داد.
صدور این اطلاعیه و فشارهای بعد از آن بر وزارت اطلاعات، به استعفای حجت‌الاسلام قربانعلی دری‎‌‎نجف‎‌‎آبادی در 19بهمن انجامید؛ «به ‎‌‎رغم بی‎‌‎حرمتی‎‌‎ها، ناسپاسی‎‌‎ها و با صرف‎‌‎نظر از حقوق خود، از مقام وزارت اطلاعات کناره می‎‌‎گیرم». چند روز بعد هم علی یونسی با گرفتن رأی اعتماد از مجلس، راهی این وزارتخانه شد. تحقیقات در این پرونده ادامه داشت تا اینکه رئیس سازمان قضایی نیروهای مسلح در آخرین روزهای خرداد سال بعد سعید امامی (اسلامی)، مصطفی کاظمی، مهرداد عالیخانی و خسرو براتی را به‎‌‎عنوان «عاملان اصلی قتل‎‌‎ها» معرفی کرد و امامی را هدایت‎‌‎کننده و برنامه‎‌‎ریز «این توطئه» دانست. برگزاری دادگاه پرونده قتل‎‌‎های زنجیره‎‌‎ای تا زمستان1379 به‎‌‎طول انجامید و درنهایت به‎‌‎غیر از سعید امامی که در جریان رسیدگی به پرونده خودکشی کرد، متهمان دیگر به اعدام محکوم شدند که با توجه به رضایت خانواده مقتولان به حبس ابد تبدیل شد. با فروکش‌کردن نسبی تب‎‌‎وتاب مربوط به قتل‎‌‎های زنجیره‎‌‎ای در فضای سیاسی کشور، برگزاری نخستین انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا در صدر اخبار حوزه سیاست کشور قرار گرفت. این انتخابات در هفتمین روز اسفند1377با مشارکت 42/64درصد از واجدان شرایط رأی دادن، برگزار شد تا یکی از نمادهای برنامه «توسعه سیاسی» و «گسترش نهادهای مدنی» دولت محقق شود. در این انتخابات حدود185هزار نفر از اعضای اصلی و علی‎‌‎البدل شوراها در سراسر کشور از سوی مردم انتخاب شدند و از 9اردیبهشت1378 به‎‌‎صورت رسمی دوره چهارساله فعالیت خود را آغاز کردند.
در تهران «کارگزاران» و «مشارکت»، که حدود 3ماه قبل (14آذر1377) و با حضور چهره‎‌‎های فعال ستادهای انتخاباتی خاتمی به دبیرکلی برادر او، محمدرضا خاتمی اعلام موجودیت کرده بود، به پیروزی چشمگیری دست یافتند. 
مشارکتی‎‌‎ها در سراسر کشور کرسی‎‌‎های زیادی به‎‌‎دست آوردند و سعید حجاریان، نفر دوم منتخبان تهران، لیدر آنان محسوب می‎‌‎شد و عبدالله نوری به‎‌‎عنوان نفر اول منتخبان تهران، رهبر کارگزاران بود. جمیله کدیور، فاطمه جلایی‎‌‎پور، محمدابراهیم اصغرزاده، محمد عطریانفر، احمد حکیمی‎‌‎پور، محمدحسین درودیان، سیدمحمود علیزاده‌طباطبایی، مرتضی لطفی، رحمت‌‎‌‎الله خسروی، غلامرضا فروزش، صدیقه وسمقی، عباس دوزدوزانی و سیدمحمد غرضی از دیگر منتخبان تهران بودند که اگرچه در ابتدا تصور می‎‌‎شد به‎‌‎دلیل یکدست بودن ترکیب آن، تجربه موفقی در گسترش نهادهای مدنی کشور داشته باشند، اما روند حوادث خلاف این موضوع را نشان داد؛ انتخاب شهردار برای تهران به پاشنه‎‌‎آشیلی برای آنان تبدیل شد و عاقبت در زمستان1381 کار به انحلال این شورا کشید.
 

این خبر را به اشتراک بگذارید