• شنبه 2 مرداد 1400
  • السَّبْت 14 ذی الحجه 1442
  • 2021 Jul 24
شنبه 8 آذر 1399
کد مطلب : 117023
+
-

سال فیل در تاریکی

فیل در تاریکی پاسخی بود به حضور پررنگ فرمالیست‎‌‎هایی که به قصه‎‌‎گویی بی‎‌‎توجه بودند

داستان
سال فیل در تاریکی


  محمد مقدسی

سال پس از پیروزی انقلاب اسلامی، زمان حضور نویسندگان در عرصه اجتماعی بود؛ یوغ استبداد برداشته شده و فضا باز شده بود و نویسندگان از سایه سنگین اختناق بیرون آمده بودند. اما با وجود این حضور اجتماعی، سال ‎‍‎1358 در حوزه چاپ آثار داستانی کم‎‌‎فروغ بود. قاسم هاشمی‎‌‎نژاد، داستان‎‌‎نویس، منتقد ادبی و پژوهشگر تصوف در این سال رمان «فیل در تاریکی» را منتشر کرد؛ رمانی مبتنی بر پیرنگ و حادثه که نخستین بار سال1355 به‎‌‎صورت پاورقی در روزنامه «رستاخیر» چاپ شده ‎‌‎بود. این رمان داستان مرد میانسالی به نام جلال امین را روایت می‎‌‎کرد که در تهران دهه 50 گاراژدار بود و حسین، برادرش، در آلمان تحصیل می‎‌‌‎کرد. قصه از این‎‌‎جا شروع می‎‌‎شد که حسین با بنزی که برای برادرش خریده بود، از راه زمینی به ایران بازمی‎‌‎گردد، بی‎‌‎خبر از اینکه یک باند قاچاق مواد‎‌‎مخدر در ماشین بنز او مواد‎‌‎مخدر جاسازی کرده‎‌‎ است. حسین بعد از رسیدن به تهران به قتل می‎‌‎رسد و جلال غمزده و خشمگین، در پی قاتلان برادر می‎‌‎افتد و قصد انتقام دارد. فیل در تاریکی نثری پخته و شاعرانه دارد که در کنار فضای خشن پیرنگ، امکان برجسته شدن شخصیت‎‌‎ها را فراهم می‎‌‎کند. رمان جنایی و پیرنگ‎‌‎محور هاشمی‎‌‎نژاد پاسخی ادبی بود به فرم‎‌‎گرایانی که استیلای بی‎‌‎چون و چرایی بر ادبیات داستانی آن دوران پیدا کرده بودند. با گذر سال‎‌‎ها و فرونشستن غبار آن سال‎‌‎ها، فیل در تاریکی همچنان رمانی خواندنی و جذاب است. محمود دولت‌آبادی رمان‌نویس پرکار دهه1350 در این سال رمان «جای خالی سلوچ» را منتشر کرد. دولت آبادی که در ابتدای دهه پرکار بود، در واقع در حال تجربه‌اندوزی برای نوشتن این اثر و اثر بعدی خود «کلیدر» بود. رمان جای خالی سلوچ با بحران شروع می‌شد. پدر خانواده، سلوچ، یک صبح بی‎‌‎دلیل رفته ‌است و مِرگان و فرزندانش مانده‌اند و جالی خالی سلوچ. رمان ادامه دغدغه‎‌‎های دولت‌آبادی درباره زندگی روستایی و بررسی یک دوران‎‌‎گذار از سنت به تجدد بود. دولت‌آبادی با مهارت نشان می‎‌‎داد نه کوچ از سنت، درست و به ضرورت صورت گرفته نه به استقبال تجدد رفتن نتیجه یک خواست عمیق تاریخی بوده است. سیمین دانشور در این سال مجموعه داستان «به کی سلام کنم؟» را منتشر کرد. دانشور داستان‎‌‎های این مجموعه را در سال‎‌‎های دهه 50 نوشته بود؛ داستان‎‌‎هایی که در نقد زندگی مصرفی و کارمندی بودند. زنان داستان‎‌‎های دانشور یا از ور تجدد افتاده بودند یا از سمت سنت، چنان که حتی از حقوق اولیه انسانی خود هم بی‎‌‎خبر بودند. «همراه‎‌‎آهنگ‎‌‎های بابام» مجموعه داستانی بود از علی‌اشرف درویشیان که در همان حال و هوای داستان‎‌‎های ابتدایی‎‌‎اش نوشته شد، اما بی‎‌‎توجهی به زبان داستان و تلاش برای انتقال مضمون به هر شکل ممکن که حاصل نگاه ایدئولوژیک او بود، سبب خلق داستان‎‌‎هایی معمولی شد. داستان‎‌‎های مجموعه هر چند از متن جامعه و درباره فقر بودند، اما خلاقیت و شورانگیزی کارهای ابتدایی درویشیان را نداشتند. او فقط به جنبه اقتصادی فقر توجه کرده و از باقی جنبه‎‌‎ها بی‎‌‎توجه گذشته بود.
 

این خبر را به اشتراک بگذارید